Home > Zorg & samenleving > Broodjes ei met overlevingshumor
Zorg & samenleving

Broodjes ei met overlevingshumor

Waar vind je nog koffie voor 20 cent, of een glas cola voor 35 cent? In het koffiehuis van ‘den Volksbond’ lijkt weinig veranderd sinds de jaren dertig van de vorige eeuw. 

Vroeger stond Henk achter de bar van een voetbalkantine, nu achter de toog van het koffiehuis  dat op de grens van de Westelijke Eilanden en de Jordaan al tientallen jaren een baken vormt voor dak- en thuislozen, vermomde kunstenaars, buurtbewoners en een enkele verdwaalde intellectueel. De broodjes ei (50 cent) vliegen er rond lunchtijd doorheen.

‘Ik ben niet dakloos, wel thuisloos,’ vertelt de barkeerper van het Volksbondcafe, terwijl hij een paar warme halve eieren tussen een zacht wit broodje jongleert. Evenals meerdere van zijn gasten in dit illustere Amsterdamse koffiehuis, woont hij in een caravan ergens in het groen, waarvan hij de plek liever geheim houdt. ‘Doe mijn ‘n bakkie Henk,’ roept een oudere heer, opvallend goed in het pak, terwijl hij een koperen muntstuk op de bar legt.

Rondvliegende grappen

Henk, een tanige kaalblonde zestiger, bedient zijn klanten met humor en met zwier. ‘Kránten weg’, roept hij, zodra hij een hip geklede middelbare dame ontwaart die zich, dwars door de koffiedrinkende menigte mannen aan tafels, naar de bar begeeft. ‘Ik wil altijd de Telegraaf en hij stopt ze weg. Om mij te pesten,’ verklaart zij onomwonden. ‘Ja, want dan moet je zien hoe ze reageert als ze de krant niet vindt. Dan raakt ze totaal in paniek. Ze heeft nogal wat noten op haar zang,’ repliceert Henk.

Spot niet met de barkeepers van de Volksbond. En ook niet met de koks, de schoonmakers, de kledingpersers, en de klusjesman, kortom alle bezoekers die hier met een ledenpasje rondlopen: thuisloos en vaak niet zonder trots ook nog dakloos. ‘De Volksbond is eigenlijk een beetje oubollig,’ verklaart een jonge klant aan de bar. Hij lacht veel en graag om de rondvliegende grappen, met een gebit waarvan de zwarte randjes bij het tandvlees een gebrek aan tandartsbezoek verraden. Ja, dakloos is-ie zeker. Geen probleem toch? ‘Ik schop gewoon een deur open in een nieuwbouwpand.’ De klusjesman, die zojuist buiten nog een fiets stond te repareren valt hem bij: ‘Onverhuurde bedrijfspanden. Daar zijn er genoeg van in de stad.’ Ze geven toe: het is overlevingshumor. ‘Zo hou je toch nog een beetje de fun erin.’

Koken, wassen, of strijken

‘Zeg je ook nog iets aardigs over mij?’ roept teamleidster Fay Benzoni, een vrolijke dertigster   opduikend uit de kelders van de twee etalagepanden die naast elkaar het Dagbestedingsproject (DBP) van de Volksbond vormen. De teamleidster heeft beneden, twee bochtige trappetjes af, haar bureau, naast het drukke kantoortje van de activiteitenbegeleiders. Via een gezellig kruip-door-sluip-door gangenstelsel komen de bezoekers elkaar regelmatig tegen, omhoog en omlaag op weg naar het kantoor, of naar hun ‘arbeidsmatige dagbesteding’.

Behalve bardiensten tijdens de ‘inloop’ van het koffiehuis heeft het Dagbestedingsproject  diverse werkplekken waar de bezoekers allerlei vaardigheden kunnen opdoen. De buurt vaart er wel bij. Zo is er een veegploeg die schoonmaakt en klussen doet, tot groot plezier van de  ondernemers in de buurt.  In de beroemde tweedehands kledingwinkel, met z’n zeventiger jaren sfeertje gelardeerd met heimwee-muziek van jazz en blues, komen veel klanten uit de buurt. De vaste bezoekers met een ledenpas kunnen er hun eigen vuile kleding inruilen voor schone. Wie meewerkt krijgt korting op de ‘daghap’. Ook het boodschappen doen en koken vormen een dagbesteding op zich. Met al deze werkzaamheden verdienen de bezoekers een vrijwilligersvergoeding van gemiddeld vier euro per dagdeel.

De vrijwilliger van vandaag kookt ‘de daghap’ meerdere malen per week. ‘Ik ben van het inkomen afhankelijk.’ Ook hij woont ‘ergens in een caravan’. Koken bij de Volksbond is jongleren met dubbeltjes. Er is geld voor zo’n twintig maaltijden van 1,25 eurocent per persoon. ‘De oude Hollanders willen altijd stamppot met runderlappen of een slavink. Maar ik had vandaag al kip, dus het wordt pollocaciatore,’ belooft de kok, een handige ontheemde met internationale kookervaring. Na zijn dienst in het keukentje op de bovenverdieping werkt hij nog wat stapels weg bij het ‘kledingproject’ in de ruimte ernaast. Bergen schoongewassen kleding, waaronder beroemde merken, liggen op tafels rond de strijkplank op hem te wachten.

De tent helemaal zelf runnen

Stichting de Volksbond (met voorlopers tot in 1875), hecht van oudsher veel belang aan de zelfstandigheid van haar clientèle. ‘Namens onze bezoekers zit er ook iemand in de centrale cliëntenraad’, vertelt begeleider Ricardo Wirth in zijn kleine kantoortje. ‘Het is de bedoeling dat de mensen hier de tent helemaal zelf gaan runnen. Dat is niet alleen een centenkwestie. Het is onze overtuiging dat de doelgroep zelf veel meer zou kunnen. Duurzame zelfstandigheid verwerven. Ja hoor, dat kan best, met hier en daar een beetje extra scholing. Binnenkort hebben we een bijeenkomst waarbij we dit met de bezoekers gaan bespreken.’

Vijf minuten later staat Ricardo aan de toog van het koffiehuis gezellig mee te roken. Het gesprek gaat over zijn kapotte auto. ’Ik ben nu met de trein, dat bevalt me eigenlijk wel,’ vertelt de begeleider tegen de klusjesman en de goedlachse jonge bezoeker aan de hoek van de bar. Buiten knoopt de keurige oudere heer zijn jas weer dicht. ’Ja hoor, ik woon op het Prinseneiland. En ik ontmoet hier kennissen, dat is toch niet zo vreemd? Er bestaan veel vooroordelen over daklozen, maar dan vergeet men dat sommigen helemaal niet in een huis wíllen wonen. En wat denk je dat die besparen op hun vaste lasten? Reken maar uit. Er is echt geen enkele reden om er op neer te kijken…’

KADER

Het beroemde koffiehuis van ‘den Volksbond’ aan de Haarlemmerstraat maakt deel uit van het ‘Dagbestedingsproject (DBP)’. De vaste bezoekers draaien hier bardiensten, helpen in de kledingwinkel, werken als kok en ook in de buurt als klusjesman, of in de veegploeg. Zij verdienen een vrijwilligersvergoeding en hebben goede ‘secundaire arbeidsvoorwaarden’ als een maaltijd, gratis douchen en kleding wassen. Een kerngroep van bezoekers praat mee over beleidszaken, ook in de Centrale Cliëntenraad van de Volksbond.

 

Dit is het tweede deel uit een serie artikelen van Petra Hunsche over thuislozen in Amsterdam. Beeld: Sander Heezen

Dit artikel is een herpublicatie uit de bundel Zinvol&vol zin, 21 krachtige verhalen over thuisloze Amsterdammers, Amsterdam, 2013 (uitgegeven door Stichting Z!)

 

Leave a Reply